برنامه بدنسازی مبتدی: از کجا و چطور شروع کنیم؟

اگر تازه می‌خواهید بدنسازی را شروع کنید، این راهنما می‌گوید هفته‌ای چند جلسه تمرین کنید، چه حرکت‌هایی انتخاب کنید و چطور کم‌کم پیشرفت کنید.

بیشتر کسانی که بدنسازی را شروع می‌کنند با همان هفته‌ی اول اشتباه می‌کنند: برنامه‌ی یک ورزشکار حرفه‌ای را از اینترنت برمی‌دارند، شش روز در هفته تمرین می‌کنند و بعد از سه هفته خسته یا آسیب‌دیده کنار می‌کشند.

یک برنامه بدنسازی مبتدی باید برعکس این باشد: ساده، کوتاه و قابل ادامه. در این راهنما قدم‌به‌قدم می‌بینیم چطور.

اگر بیماری زمینه‌ای، آسیب‌دیدگی یا درد مزمن دارید، پیش از شروع با پزشک مشورت کنید. این مطلب راهنمای عمومی است و جای نظر پزشک یا مربی را نمی‌گیرد.

سه اصل برای شروع

  1. ادامه‌دادن از شدت مهم‌تر است. برنامه‌ای که سه ماه اجرا شود از بهترین برنامه‌ای که سه هفته دوام بیاورد نتیجه‌ی بیشتری می‌دهد.
  2. اول شکل حرکت، بعد وزنه. هفته‌های اول برای یادگرفتن حرکت‌هاست. وزنه‌ی سبک بردارید و روی اجرای درست تمرکز کنید.
  3. کم شروع کنید و کم‌کم اضافه کنید. بدن به فشار تازه عادت ندارد. جایی برای بیشترکردن بگذارید.

هفته‌ای چند جلسه؟

برای بیشتر مبتدی‌ها سه جلسه در هفته، در روزهای غیرپشت‌سرهم، انتخاب خوبی است؛ مثلاً شنبه، دوشنبه و چهارشنبه. در هر جلسه کل بدن را تمرین می‌دهید. به این ترتیب هر گروه عضلانی چند بار در هفته کار می‌کند و بین جلسه‌ها هم یک روز استراحت دارید.

برنامه‌هایی که هر روز را به یک عضله اختصاص می‌دهند برای کسی طراحی شده‌اند که سال‌ها تمرین کرده و پنج شش روز در هفته وقت دارد. برای شروع لازم نیست.

چه حرکت‌هایی؟

به‌جای حفظ‌کردن ده‌ها حرکت، به پنج الگوی حرکتی فکر کنید و برای هر کدام یک حرکت انتخاب کنید:

الگو نمونه‌ی حرکت برای شروع
نشستن و بلندشدن اسکوات با وزن بدن یا دمبل، پرس پا
هل‌دادن پرس سینه با دمبل یا دستگاه، شنا
کشیدن زیربغل سیم‌کش، قایقی با دستگاه
خم‌شدن از لگن ددلیفت رومانیایی با دمبل سبک، پل باسن
میان‌تنه پلانک

حرکت‌های چندمفصلی مثل این‌ها چند عضله را با هم درگیر می‌کنند و برای مبتدی بیشترین بازده را دارند. حرکت‌های تک‌مفصلی مثل جلو بازو را می‌شود بعدتر اضافه کرد.

یک نمونه‌ی ساده‌ی سه‌روزه

هر سه جلسه همین ساختار را دارد. می‌توانید در جلسه‌ی دوم برای تنوع حرکت‌های جایگزین همان الگو را بگذارید.

  1. گرم‌کردن: پنج تا ده دقیقه حرکت سبک، بعد یک ست سبک از حرکت اول.
  2. اسکوات یا پرس پا: دو تا سه ست، هشت تا دوازده تکرار.
  3. پرس سینه: دو تا سه ست، هشت تا دوازده تکرار.
  4. زیربغل سیم‌کش یا قایقی: دو تا سه ست، هشت تا دوازده تکرار.
  5. ددلیفت رومانیایی یا پل باسن: دو ست، ده تا دوازده تکرار.
  6. پلانک: دو ست، تا جایی که شکل بدن حفظ شود.

بین ست‌ها یک تا دو دقیقه استراحت کنید. این فقط یک نمونه است؛ اگر مربی دارید، برنامه‌ی او که شما را از نزدیک دیده مقدم است.

وزنه را چطور انتخاب کنیم؟

وزنه‌ای بردارید که با آن بتوانید همه‌ی تکرارها را با شکل درست انجام بدهید و در پایان ست حس کنید دو سه تکرار دیگر هم می‌توانستید. اگر تکرار آخر با تاب‌دادن بدن و شکل خراب انجام می‌شود، وزنه سنگین است.

چطور پیشرفت کنیم؟

بدن فقط وقتی قوی‌تر می‌شود که کار کمی سخت‌تر شود. ساده‌ترین روش این است: وقتی در همه‌ی ست‌های یک حرکت به دوازده تکرار رسیدید، جلسه‌ی بعد کمترین مقدار ممکن وزنه اضافه کنید و دوباره از هشت تکرار شروع کنید. این همان اضافه‌بار تدریجی است که جداگانه توضیحش داده‌ایم.

برای این کار باید بدانید جلسه‌ی قبل چه کرده‌اید. از همان روز اول تمرین را ثبت کنید؛ در چرا باید تمرین‌ها را ثبت کنیم گفته‌ایم چه چیزهایی را بنویسید.

اشتباه‌های رایج مبتدی‌ها

  1. هر جلسه یک برنامه‌ی تازه. پیشرفت از تکرار همان حرکت‌ها می‌آید. دست‌کم چند هفته روی یک برنامه بمانید.
  2. مقایسه با دیگران. وزنه‌ی نفر کناری ربطی به شما ندارد. فقط با جلسه‌ی قبل خودتان مقایسه کنید.
  3. رهاکردن بعد از یک غیبت. یک جلسه‌ی ازدست‌رفته چیزی را خراب نمی‌کند. این راهنما می‌گوید چطور برگردید.
  4. ندیده‌گرفتن خواب و غذا. عضله در استراحت ساخته می‌شود. خواب کافی و غذای کافی بخشی از برنامه است.

قدم بعد

برنامه را روی گوشی داشته باشید و هر جلسه را ثبت کنید. اگر باشگاه شما از وینگ‌من استفاده می‌کند، برنامه‌ی مربی همان‌جا در اپ است و هر ست را حین تمرین ثبت می‌کنید.

پرسش‌های پرتکرار

مبتدی هفته‌ای چند جلسه تمرین کند؟

برای شروع، سه جلسه‌ی کل بدن در روزهای غیرپشت‌سرهم کافی است. این مقدار هم برای پیشرفت بس است و هم به بدن فرصت استراحت می‌دهد.

هر جلسه چقدر طول بکشد؟

حدود چهل‌وپنج دقیقه تا یک ساعت با گرم‌کردن. جلسه‌ی طولانی‌تر برای مبتدی نتیجه‌ی بهتری نمی‌دهد و ادامه‌دادن را سخت‌تر می‌کند.

بدون مربی هم می‌شود شروع کرد؟

می‌شود، ولی چند جلسه با مربی برای یادگرفتن شکل درست حرکت‌ها ارزشش را دارد. اجرای غلط هم پیشرفت را کند می‌کند و هم خطر آسیب را بالا می‌برد.